Liên hệ quảng cáo Quảng bá thương hiệu doanh nghiệp đến hàng triệu độc giả

Xôi ngũ sắc

Với 5 màu rực rỡ, đều được chế từ các nguyên liệu: rau, củ, quả tự nhiên vừa ngon, bổ, đẹp mắt mà lại an toàn, xôi ngũ sắc của người Thái ở Sơn La là một nét văn hoá ẩm thực độc đáo đi liền với văn hoá lễ hội, quan niệm nhân sinh.

 

Trong kho tàng văn hoá đặc sắc của người Thái, văn hoá ẩm thực là một khối giá trị đồ sộ với những món ăn vừa dân dã, vừa độc đáo, lại ngon và bổ dưỡng. Xôi ngũ sắc chính là một trong những nét đặc sắc ấy, gắn liền với đời sống tâm linh, nhân sinh quan, thế giới quan của người Thái vùng Tây Bắc nói chung và Sơn La nói riêng. Xôi ngũ sắc là món ăn quan trọng không thể thiếu của đồng bào dân tộc Thái trong các dịp lễ tết, hội hè,… Điểm đặc biệt của món xôi này là màu sắc độc đáo và hấp dẫn của xôi được tạo ra hoàn toàn từ những loại lá và củ cây rừng hoặc trong vườn nhà. Xôi thường có 5 màu nên người ta gọi chung là “xôi ngũ sắc”. Màu xôi đẹp tự nhiên, 5 màu chính của xôi là: trắng, đỏ, xanh, tím và vàng tượng trưng cho: Sức khoẻ, tiền tài, hạnh phúc, môi trường sống, sự thuỷ chung. Trắng là màu nguyên thủy của gạo, các màu còn lại được tạo nên bằng cách ngâm gạo với nước của các loại lá và củ cây rừng. Mâm xôi ngũ sắc thường được bày ở trung tâm mâm cỗ của người Thái. Các nắm xôi được bày bên nhau theo kiểu quần tụ hoặc xếp thành núi, xếp thành 5 cánh hoa ban bày trên lá cây (trước đây) hoặc kết đĩa vòng tròn (bây giờ).

 

Đẹp và thiêng liêng

Việc kết xôi ngũ sắc thể hiện khát vọng đại đoàn kết các dân tộc anh em của người Thái ở Sơn La, Tây Bắc. Người Thái là dân tộc luôn sống quần tụ thành những bản làng đông đúc, bên những phiêng bãi, khe sông suối; chấp nhận sẻ chia quyền lợi cùng các bản khác, dân tộc khác về nguồn nước, cây rừng để tăng tình đoàn kết, tạo thành sức mạnh chinh phục thiên nhiên, làm chủ cuộc sống nơi rừng thiêng nước độc. Chính bởi ý nghĩa thiêng liêng của xôi ngũ sắc nên món ăn này chỉ được dân bản làm nhân những dịp lễ hội lớn: Ngày tết, lễ hội Hoa ban, cúng vào mùa, vui cơm mới,… Việc làm xôi ngũ sắc được lựa chọn cẩn thận ngay từ khâu đầu: Lựa người làm. Người làm xôi ngũ sắc phải là phụ nữ trung niên trở lên, khéo tay, cẩn thận và là người có gia đình hạnh phúc. Khâu chọn gạo nếp làm nguyên liệu cũng rất quan trọng, thường phải là nếp Tan Nhe hoặc nếp Mường Chanh, nếp thơm Mường Tấc. Gạo được đem ra lựa chọn bỏ những hạt gãy, hạt nhỏ, bạc bụng… nhằm làm cho đĩa xôi khi đồ lên có các hạt xôi đều nhau, đẹp mắt hơn.

 

Hội tụ hương sắc núi rừng

Khi người phụ nữ chuẩn bị gạo thì đàn ông trong bản cũng chuẩn bị nguyên liệu làm màu. Trong rừng có đủ các loại cây, quả, củ để tạo các sắc màu mà không gây độc hại, lại cho màu sắc đẹp tự nhiên. Người Thái có các loại cây khẩu căm (một loại cây thân mềm, lá nhỏ, mọc thành từng búi) trồng quanh nhà để lấy lá cây làm xôi ngũ sắc.

Gạo nếp phải được ngâm với các nguyên liệu tạo màu từ ngày hôm trước để màu ngấm sâu vào hạt gạo, xôi lên màu sẽ tươi và đẹp hơn. Đối với xôi màu đỏ, màu tím, người Thái lấy lá cây “khẩu căm” (lá cây đỏ đen) đem giã nhỏ, hoà với nước đun sôi rồi lấy nước để ngâm gạo. Sau 5-6 tiếng, vớt gạo ra cho vào chõ đồ chín, cơm xôi sẽ có màu đỏ hoặc tím rất đẹp. Tiếp đến, xôi có màu vàng chính là nhờ nghệ, lấy 2 -3 củ nghệ tươi mài trên cành cọ cho nhỏ mịn rồi trộn đều với gạo đã ngâm kỹ, đồ chín. Cuối cùng, lá gừng là nguyên liệu để tạo màu xanh cho xôi. Các bà, các chị chỉ cần lấy một nắm lá gừng tươi, giã nhỏ vắt lấy nước cốt. Khi đồ gần chín xôi, họ cho nước cốt lá gừng vào trộn đều, đậy vung kín đồ tiếp và chừng nửa tiếng sau , xôi chín có màu xanh lá cây, thơm dậy mùi gừng, mùi nếp rất ngon. Cũng có nơi dùng gạo nếp cẩm thay màu tím; dùng gấc hoặc lá rau dền tía thay màu đỏ,… Nhưng tóm lại là phải dùng sản phẩm tự nhiên của đất của rừng để tạo màu sắc; vừa nói lên sự phong phú của đất trời, vừa nói lên sự sáng tạo, sự cần cù của người nông dân.

Sự khéo léo của người phụ nữ Thái

Khi đồ xôi, căn cứ vào tính chất của lễ hội và số lượng xôi, người ta có thể đồ riêng từng loại màu hoặc đồ chung cả các màu trong một chõ xôi. Chõ xôi của người Thái làm bằng thân cây gỗ mềm, khoét rỗng ruột, đồ xôi vừa dẻo, vừa không nhão lại không bị nóng bỏng tay như đồ kim loại. Nếu số lượng xôi ít, có thể đồ chung một chõ thì người ta thường dùng vỉ (mảnh nan tre đan thành tấm có lỗ thủng để hơi nóng lọt qua) để ngăn cách giữa các lớp xôi, không cho lẫn màu. Nếu số lượng gạo ít hơn thì có thể dùng khung gỗ đã chia thành 5 ngăn như 5 cánh hoa để đựng gạo. Loại khung gỗ này còn dùng để đóng cỗ xôi thành hình bông hoa Ban ngũ sắc khi bày cỗ.

Xôi đồ xong phải đổ ra, quạt cho bay hết hơi nước rồi mới đóng cỗ: thành từng nắm tròn, dẹt hoặc hình hoa 5 cánh, hình núi nhiều tầng,… Xôi ngũ sắc được các mẹ, các chị bày thành đĩa xôi năm màu: trắng, xanh, vàng, đỏ, tím cẩm trông tựa như bông hoa năm cánh đang khoe sắc. Nó có một mùi thơm đặc trưng của cây cỏ, không thể lẫn với bất cứ loại xôi nào khác. Hạt xôi bóng đẹp nhưng không ướt, khi nguội hạt xôi se lại nhưng vẫn mềm, dẻo và thơm. Với loại xôi ngũ sắc này, sau 2-3 ngày ăn vẫn dẻo, vẫn thơm và chẳng bao giờ ngộ độc bởi những nguyên liệu làm ra nó không chỉ “lành tính” mà còn là những vị thuốc dân gian rất tốt cho sức khoẻ.

Người xưa quan niệm, xôi ngũ sắc tượng trưng cho ngũ hành: Trắng là màu của kim, xanh là màu của mộc, đen là màu của thuỷ, đỏ là màu của hỏa, màu vàng là màu của thổ. Người ta quan niệm rằng sự tồn tại của Kim, Mộc, Thủy, Hỏa Thổ làm nên sự tươi tốt của Thiên – Địa – Nhân.

Xôi ngũ sắc là niềm tự hào của chị em phụ nữ Thái, bởi nó thể hiện sự khéo léo, đảm đang của họ. Xôi ngũ sắc được chế biến từ những nguyên liệu thiên nhiên nên ăn rất ngon và bổ dưỡng. Người Thái cho rằng ăn xôi ngũ sắc trong các ngày lễ, tết thì họ sẽ gặp nhiều điều may mắn, tốt lành.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)

Bình luận

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *


DMCA.com